Seboreik Keratoz: Yaşla Çıkan Kabarık Lekeler

Yıllardır taşıdığınız düz, pürüzsüz bir benle 45 yaşından sonra sırtınızda beliren, üzeri hafif pürüzlü ve sanki deriye yapıştırılmış gibi duran kabarık bir leke aynı şey değildir. İkincisi çoğu zaman seboreik keratozdur: derinin yüzey hücrelerinden gelişen, yaşla birlikte sayısı artan ve kansere dönüşmeyen iyi huylu bir büyüme.

Halk arasında "yaşlılık siğili" diye de bilinir. Zararsız bir oluşum olsa da bazen bir benle, hatta seyrek olarak bir cilt kanseriyle karışabilir; bu yüzden yeni çıkan ya da değişen bir lekenin ne olduğunu bir kez muayenede doğrulatmak en sağlıklı yoldur.

Seboreik keratoz ile ben arasındaki fark ne?

Temel fark kaynaklandıkları hücrededir. Klasik ben, deriye rengini veren melanosit hücrelerinin kümelenmesinden oluşur. Diğeri ise derinin en üst katmanını oluşturan keratinositlerin, yani yüzey hücrelerinin, yerel olarak fazla çoğalmasıdır. Rengi bu hücrelerin arasında biriken pigmentten gelir.

Görünümde de ipuçları vardır. Benler çoğunlukla çocukluk ve gençlikte çıkar, yüzeyleri düzgündür ve deriyle bütünleşik görünür. Keratoz ise genellikle 30-40 yaşından sonra belirir. Yüzeyi mumsu, kabuklu ya da karnabahar gibi girintili çıkıntılıdır. Kenarı keskindir ve çoğu kişi onu "tırnakla kazınabilecek kadar üstte duran" bir leke olarak tarif eder. Boyutu 2-3 mm'den 2-3 cm'ye kadar değişebilir; rengi ten renginden açık kahveye, koyu kahveden neredeyse siyaha kadar uzanır.

Bu tarif yardımcıdır ama yeterli değildir. Koyu renkli bir keratoz ile şüpheli bir ben, çıplak gözle birbirine çok benzeyebilir. Hekim burada dermoskoptan yararlanır; dermoskop, cildi ışıklı bir büyüteçle inceleyen ve lekenin iç yapısını gösteren bir alettir. Dermoskopla görülen küçük beyaz kistler ve tıkalı gözenek ağızları gibi bulgular ayrımı kolaylaştırır. Yöntem hakkında daha fazlası dermoskopi nedir yazısında.

Neden çıkar, kimlerde görülür?

Kesin nedeni bilinmiyor. En güçlü etken yaştır: 50 yaşından sonra pek çok kişide en az birkaç tane bulunur ve sayıları yıllar içinde artar. Aile yatkınlığı da belirgindir; anne ya da babasında çok sayıda böyle leke olan kişilerde benzer bir tablo sık görülür.

Güneşin rolü tartışmalıdır. Yüz, boyun ve el sırtı gibi güneş gören bölgelerde sık çıkarlar, ancak sırt, göğüs, karın ve kasık gibi kapalı bölgelerde de görülürler. Gebelik ve hormon değişiklikleri dönemlerinde bazı kişilerde yenileri belirebilir. Sayıları kimi kişide 1-2, kimi kişide onlarcadır; bu fark çoğunlukla kalıtımla ilgilidir.

Esmer tenli kişilerde, özellikle yanak ve alın çevresinde, 1-5 mm'lik çok sayıda koyu, küçük kabarıklık şeklinde görülen bir türü de vardır. Çoğunlukla ergenlik ya da genç yetişkinlikte başlar, yıllar içinde çoğalır. O da iyi huyludur ve tedavisi estetik bir tercihtir.

Neden "yaşlılık siğili" deniyor, bulaşıcı mı?

"Yaşlılık siğili" adı yalnız görünüşten gelir: yüzeyi pürüzlü olduğu için siğile benzetilir. Oysa gerçek siğiller bir virüsün (HPV) yol açtığı, temasla bulaşabilen büyümelerdir. Bu lekeler ise virüsle ilişkili değildir ve bulaşıcı değildir. Dokunmak, kaşımak ya da aynı havluyu kullanmak bir başkasına geçirmez, vücudun başka bir yerine de yaymaz.

Kabarık kahverengi leke bazen kaşınır, giysiye takılıp tahriş olur, kızarır ya da kanar. Tahriş olan bir lezyon birkaç gün içinde şişip koyulaşabilir ve görünümü değiştiği için endişe yaratabilir. Kaşınan lekelerle ilgili genel bilgiler ben kaşınıyorsa ne anlama gelir yazısında yer alıyor.

Kanser riski var mı, ne zaman muayene gerekir?

Kansere dönüşmesi beklenen bir durum değildir; iyi huylu kabul edilir. Muayeneyi önemli kılan şey, ona benzeyebilen başka oluşumlardır. Koyu renkli, düzensiz kenarlı bir lezyon melanom olabilir; parlak, kabuklanan ya da kanayan bir kabarıklık bazal hücreli karsinom olabilir. Bunları bakarak ayırt etmek her zaman mümkün değildir.

Şu durumlarda bir dermatoloji uzmanına göstermek iyi olur: yeni çıkan ve diğerlerinden farklı görünen bir leke, birkaç hafta içinde belirgin büyüme, birden fazla renk ya da düzensiz kenar, sık kanama ya da 3 haftada iyileşmeyen yara. Kısa sürede çok sayıda yeni lekenin aniden belirmesi de değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Melanomun belirtileri melanom nedir yazısında sakin bir dille anlatılıyor.

Seboreik keratoz tedavisi nasıl yapılır?

Tıbbi açıdan tedavi şart değildir. Pek çok kişi lekesinin ne olduğunu öğrendikten sonra onu olduğu gibi bırakmayı seçer. Seboreik keratoz tedavisi çoğunlukla görünüm, kaşıntı ya da giysiye takılma gibi rahatsızlıklar nedeniyle istenir. Muayenede tanıdan emin olunduktan sonra kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Radyofrekans ya da koter: Isı enerjisiyle kabarık doku katman katman kaldırılır; kanama azdır ve kabarık lezyonlarda sık tercih edilir. Ayrıntılar radyofrekans ile ben aldırma sayfasında.
• Ablatif lazer: CO2 ya da erbiyum lazerle lezyon yüzeyden buharlaştırılır; özellikle yüzdeki küçük ve çok sayıdaki lezyonlarda kullanılabilir. Bkz. lazerle ben aldırma.
• Kriyoterapi: Sıvı azotla dondurulan lezyon 1-3 hafta içinde kabuk bağlayıp düşer.
• Kazıma (küretaj) ya da tıraşlama: Lezyon yüzeyden alınır; bu yöntemde doku patolojiye gönderilebilir.

Tanıdan emin olunamayan bir lezyonda lazer ya da radyofrekans gibi dokuyu yok eden yöntemler yerine, dokuyu bütün olarak alıp patolojik incelemeye gönderen yöntemler seçilir. Laboratuvar incelemesi, lezyonun gerçekten iyi huylu olduğunu kesinleştirmenin yoludur.

İşlem sonrası nelere dikkat edilir?

İşlem yapılan yerde çoğunlukla ince bir kabuk oluşur ve 7-14 gün içinde kendiliğinden düşer. Altındaki yeni deri ilk 4-8 hafta pembe görünür, sonra yavaş yavaş çevre deriye yaklaşır. Kabuğu koparmamak, bölgeyi temiz tutmak ve hekimin önerdiği bakımı uygulamak yeterlidir.

Esmer tenli kişilerde, özellikle dondurma sonrasında, bölgede kalıcı ya da aylarca süren açık ya da koyu renk değişikliği görülebilir. Riski azaltmak için iyileşme süresince ve sonraki 2-3 ay boyunca bölgeyi güneşten korumak, en az SPF 30 bir koruyucu kullanmak önerilir. Alınan lezyon genellikle aynı yerde tekrar çıkmaz; ancak yatkınlık sürdüğü için yıllar içinde başka bölgelerde yenileri belirebilir.

Sık sorulan sorular

Kendiliğinden geçer mi?

Genellikle hayır. Yıllarca yerinde kalır, bazen yavaşça büyür. Tahriş sonrası bir kısmı dökülebilir ama çoğu zaman yeniden oluşur.

Evde kazıyarak ya da yakarak çıkarabilir miyim?

Önerilmez. Evde yapılan kazıma kanama, enfeksiyon ve iz bırakabilir; daha önemlisi, zararsız sandığınız lezyon başka bir şeyse incelenme imkânı ortadan kalkar. Asit ya da yakıcı karışımlar çevredeki sağlam deride yanığa yol açabilir.

Et beni ile karıştırılabilir mi?

Boyun ve koltuk altındaki küçük, saplı keratozlar et benine çok benzeyebilir. İkisi de iyi huyludur ve benzer yöntemlerle alınabilir; et beniyle ilgili ayrıntılar et beni nedir yazısında.

Seboreik keratoz, yaşla birlikte pek çok kişide görülen ve kendi başına sağlık sorunu oluşturmayan bir cilt değişikliğidir; aldırıp aldırmamak çoğunlukla kişisel bir tercihtir. Yeni çıkan, hızla değişen ya da diğerlerinden farklı görünen bir leke fark ederseniz bir dermatoloji uzmanına muayene olmak en sağlıklı adımdır.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi verir; tanı ve tedavi yerine geçmez. Cildinizde fark ettiğiniz bir değişiklik için bir dermatoloji uzmanına başvurun.